سنبله

بیماری زنگ سیاه مهمترین بیماری گندم در طول تاریخ بوده است. این بیماری که در سالهای دور بیماری مهمی در ایران بشمار میرفته است تقریباً از اوایل دهه 1340 شمسی تهدید مهمی برای مزارع گندم ابران بشمار نمیرفت. در سال 1999 نژاد جدیدی از قارچ عامل بیماری (Puccinia graminis f.sp. tritici) در اوگاندا شناسایی شد که به نام نژاد ug99 معروف شد. این نژاد طی سالهای بعد رشد و تکامل یافت تا اینکه از یکی دو سال پیش اخبار و مقالات زیادی در مورد این نژاد و بویژه در مورد امکان گسترش آن دیده میشد.

با توجه به تجربیاتی که قبلاً در مورد پیدابش نژادهای جدیدی از برخی عوامل بیماریزا و آفات گیاهی در قاره افریقا و گسترش آن به سمت شرق وجود داشت نگرانیهایی در مورد رسیدن این نژاد به ایران احساس میشد مخصوصاً که در طی چند سال گذشته گزارشاتی مبنی بر رسیدن این عامل بیماریزا به کنیا و اتیوپی منتشر شده بود. علت این موضوع عمدتاً به جهت حرکت بادها مربوط میشود که معمولاً از غرب به شرق میوزند و اسپورهای (هاگهای) بسیار سبک این قارچ را با خود منتقل میکنند.

اخبار جدید متأسفانه حکایت از مشاهده این نژاد در بخشهایی از ایران دارد. این اخبار که توسط سازمان خوار و بار جهانی (فائو) نیز منتشر شده اند بیانگر مشاهده این قارچ در بخشهایی از نواحی غربی ایران (همدان و بروجرد) میباشد.

اوضاع کشورهای واقع در شرق ایران (پاکستان و هند) که از بزرگترین تولیدکنندگان گندم بشمار میروند و گندم نقش بسیار بزرگی در تغذیه و اقتصاد آنها دارد نگران کننده تر است. نگرانی از پخش و گسترش این نژاد در ایران و سایر کشورهای منظقه بویژه وقتی دوچندان میشود که بدانیم این نژاد میتواند ژنهای مقاومتی را که احتمالاً در گندمهای در حال کشت فعلی وجود دارد در هم بشکند و سبب حساسیت آنها شود. افت محصول تا میزان 71% نیز در اثر این نژاد از قارچ عامل بیماری تحت شرایط آزمایشی در کنیا گزارش شده است.