ماهر عرار، دولت کانادا، حقوق شهروندی
اتفاقی که در مورد ماهر عرار افتاد از جنبه های مختلف دارای اهمیت است: هم از نظر اینکه چطور یک فرد با سعی و تلاش خستگی ناپذیر خود نشان میدهد که به ناحق مورد ظلم و ستم قرار گرفته و تا اعاده کامل حق خود سر از پا نمی نشیند، هم از نظر اینکه دموکراسی موجود در کشورهای غربی که ریشه عمیقی در فرهنگ و باورهای مردم این مرز و بوم دارد، جوامع مدنی، و رسانه های همگانی اینجا چطور شرایطی را فراهم میکنند که یک فرد با هر دین و فرهنگ و آیینی و صرفاً بعلت داشتن حق شهروندی بتواند بدون تبعیض حق ضایع شده خود را تمام و کمال از حکومت کنندگان بگیرد، و سوم تجربه ای جالب و پندآموز برای مردم و حکومت کنندگان در بسیاری از کشورهای جهان سوم است که اندکی به روابط شهروند-حاکم در آن کشورها توجه کنند و ببینند که آیا امکان داشتن رابطه ای برابر و عادلانه در برابر حاکمان برای شهروندان آن کشورها نیز وجود دارد.
ماهر عرار که متولد کشور سوریه در سال 1970 است در سال 1987 به کانادا آمده و بعد از اخذ لیسانس و فوق لیسانس در رشته کامپیوتر بعنوان مهندس ارتباطات در اتاوا کار میکرد.
در سپتامبر 2002 زمانیکه عرار از یک سفر خانوادگی به تونس به تنهایی از مسیر امریکا به مقصد مونترآل در کانادا برمیگشت توسط مأموران مهاجرت در فرودگاه جان اف کندی امریکا توقیف شد. وی که شهروند کانادا و سوریه بود و با پاسپورت کانادایی مسافرت میکرد توسط مأموران امریکایی مظنون به ارتباط با القاعده شد و به همین منظور توقیف شده و مورد بازجویی قرار گرفت. وی در اکتبر همان سال توسط مأموران امریکا به سوریه مسترد شد.
دولت کانادا بعد از اطلاع از این موضوع ضمن اعتراض به دولت امریکا دست به اقداماتی زد ولی معلوم شد که عرار در سوریه زندانی شده است!
در نوامبر 2002 همسر ماهر عرار برای پیگیری بیشتر موضوع با وزیر خارجه کانادا ملاقات کرد.
در آوریل 2003 دولت سوریه به دولت کانادا اطلاع داد که ماهر عرار به عضویت در یک گروه اسلامی غیرقانونی (اخوان المسلمین سوریه) متهم است!
در ژوئن 2003 ژان کرتین نخست وزیر کانادا طی نامه ای به همسر عرار قول داد که دولت کانادا تمامی کمکهای کنسولی احتمالی خود را برای آزادی عرار بعمل آورد.
بعد از حدود یک سال زندانی بودن در سوریه، ماهر عرار در اکتبر 2003 آزاد شد و به کانادا بازگشت. بیل گراهام وزیر خارجه کانادا موضوع را به همسر ماهر عرار اطلاع داد و آزادی وی را حاصل دیپلماسی آرام کانادا دانست. بالاخره ماهر عرار توانست 375 روز بعد از توقیف خود در امریکا به مونترآل بازگردد.
ماهر عرار بعد از آزادی از زندان سوریه و بازگشت به کانادا با پیشگامی وکلای مدافع خود و به حمایت افکار عمومی و رسانه های همگانی کانادا دست به اقدامات گسترده ای برای احقاق حق خود زد و سرانجام بعد از چند سال پیگیری خستگی ناپذیر موفق شد به یک پیروزی بزرگ دست یابد: استیفن هارپر نخست وزیر کانادا طی بیانیه ای رسمی از ماهر عرار عذرخواهی کرد و اعلام کرد که مبلغ 5/12 میلیون دلار بعنوان جبران خسارت به وی پرداخت میشود. این مبلغ شامل 10 میلیون دلار برای جبران درد و رنج ناشی از استرداد به سوریه و 2 میلیون دلار برای هزینه های قانونی مربوط به شکایت به دادگاه بود.
هارپر گفت: " من امیدوارم این جملات و این اقدام، به شما و خانواده شما کمک کند تا فصل نوینی در زندگی خود آغاز کنید".
نخست وزیر اعلام کرد که دولت کانادا نامه هایی به دولتهای امریکا و سوریه در اعتراض به دستگیری و استرداد ماهر عرار ارسال کرده است.
بخاطر اهمیت موضوع و و نکاتی که واقعاً میتواند برای خیلی از مردم، رسانه ها، و جوامع مدنی ایران جنبه آموزشی داشته باشد گزیده هایی از آنچه که در طی مدت کارزار ماهر عرار برای اعاده حقوقش روی داد در پایین می آورم. در این گزیده ها همچنین برخورد سر بالای دو دولت سوریه و امریکا و عدم همکاری و حتی کارشکنی آنها با موضوع پرونده ماهر عرار آشکار میشود:
- 23 اکتبر 2003: کمیسیون رسیدگی به شکایات علیه پلیس کانادا از پلیس خواست به سؤالات در باره نقش پلیس کانادا در استرداد عرار از امریکا به سوریه پاسخ دهد.
- 4 نوامبر 2003: ماهر عرار گفت که در زندان سوریه شکنجه شده است. وی گفت که از نظر فکری و جسمی مورد شکنجه واقع شده و او را تحت فشار گذاشته اند تا اعتراف کند که مدتی در افغانستان بوده است.
- 5 نوامبر 2003: ژان کرتین نخست وزیر کانادا به مجلس کانادا گفت که استرداد یک شهروند کانادایی به سوریه غیر قابل قبول است. او گفت که دولت او از کالین پاول وزیر خارجه امریکا در این باره توضیح خواسته است. همچنین او میخواهد بداند که آیا مأموران اطلاعاتی کانادا نقشی در استرداد عرار به سوریه داشته اند یا نه.
- 22 ژانویه 2004: عرار یک شکایتنامه علیه دولت امریکا مبنی بر جبران خسارتهای مالی و پذیرش مسئولیت اقدام اشتباه تسلیم دادگاه کرد. در شکایتنامه آمده است که مأموران امریکایی با اینکه میدانستند عرار در سوریه شکنجه میشود وی را به آن کشور مسترد کردند.
- 28 فوریه 2004: مکلین وزیر ایمنی عمومی کانادا درخواست یک تحقیق عمومی در باره پرونده ماهر عرار را نمود. وی به قاضی پرونده هم اجازه داد که به اسناد طبقه بندی شده دسترسی پیدا کند.
- 9 مارس 2004: پلیس اتاوا تأیید کرد که نیروهای آن در عملیات شناسایی ماهر عرار قبل از استرداد وی به سوریه همکاری داشته اند.
- 21 ژوئن 2004: تحقیق در باره استرداد عرار به سوریه آغار میشود. اولین شاهد پرونده نیز وارد الکوک رییس سابق سرویس اطلاعات امنیتی کاناداست که در باره اقدامات اولیه این سرویس شهادت میدهد.
- 5 جولای 2004: یک قاضی کمیسیون تحقیق میگوید که دولت سوریه درخواست کمک در باره تحقیق را رد کرده و با کمیسیون تحقیق همکاری نخواهد کرد.
وکلای عرار میگویند که اتاوا باید برای در اختیار قرار دادن تمامی مدارک تحت فشار قرار گیرد زیرا که بسیاری از مدارک به رسانه ها درز کرده اند.
- 6 جولای 2004: یک گزارش مربوط به تحقیق نشان میدهد که پلیس کانادا از زمان دستگیری عرار در نیویورک تا استرداد وی به سوریه با مسئولین امریکایی در تماس بوده است.
- 14 سپتامبر 2004: بخش مهمی از یک گزارش طبقه بندی شده "کمیته بازنگری اطلاعات امنیتی" منتشر شد. گزارش میگوید که سرویس اطلاعات امنیتی کانادا از قصد امریکا مبنی بر دستگیری عرار و استرداد وی به سوریه آگاهی نداشته است.
- 21 سپتامبر 2004: وزارت خارجه امریکا نامه ای منتشر کرد مبنی بر اینکه این کشور در هیچ حالتی با کمیسیون تحقیق عرار همکاری نخواهد کرد یا مدرکی در این ارتباط ارائه نخواهد داد.
- 20 دسامبر 2004: عرار دولت کانادا را به خودداری از ارائه اطلاعاتی متهم کرد که میتواند به نفع او باشد. وکلای عرار میگویند که برای تحت فشار قرار دادن دولت کانادا جهت در اختیار گذاشتن این اطلاعات به دادگاه فدرال متوسل خواهند شد.
- 21 می 2005: یک کمیته سازمان ملل بعد از مرور موافقت نامه کانادا با کنوانسیون منع شکنجه نتیجه گیری کرد که اتاوا باید جهت حفاظت عرار در استرداد به سوریه مداخله میکرد.
- 24 می 2005: عرار از نخست وزیر پاول مارتین خواست دستور انتشار مدارک سانسور نشده در ارتباط با دستگیری و استرداد او را بدهد. عرار تهدید کرد که اگر دولت نتواند این کار را انجام دهد وی تحقیق عمومی را بایکوت خواهد کرد.
- 1 ژوئن 2005: سناتور پیر دبان گفت که مأموران امریکایی پیشنهاد داده بودند که عرار را به کانادا مسترد کنند به شرطی وی زندانی و جریمه شود. وقتی کانادا از این کار سر باز زد او را به سوریه مسترد کردند.
- 2 ژوئن 2005: بیل گراهام وزیر خارجه کانادا بخاطر طول مدت زندانی بودن عرار در سوریه عذرخواهی کرد. او گفت که اگر کانادا آنچه را که اکنون میداند آن موقع میدانست وضعیت فرق میکرد.
- 13 ژوئن 2005: مایک کابانا رییس تحقیقات فعالیت احتمالی القاعده در پلیس کانادا گفت که ادعای دولت در باره امنیت ملی آنچه را که او میتواند در باره تحقیق عرار بگوید محدود میکند.
- 14 ژوئن 2005: فرانکو پیلارلا سفیر کانادا در سوریه در زمان استرداد عرار گفت که او بخاطر اینکه مدرک روشنی در مورد بدرفتاری با عرار در سوریه نداشت در این مورد اقدامی نکرد.
- 16 ژوئن 2005: پاول هینبکر سفیر سابق کانادا در سازمان ملل گفت که گفته فرانکو پیلارلا سفیر سابق کانادا در سوریه اعتبار دیپلماسی کشور را خدشه دار کرده است.
- 27 اکتبر 2005: یک حقیقت یاب که مورد مصاحبه کمیته تحقیق قرار گرفته مدرکی را نشان داد که بیانگر این است که عرار سه سال پیش زمانیکه در سوریه حبس بوده مورد شکنجه واقع شده است.
- 18 سپتامبر 2006: قاضی اوکانر در گزارش مهم خود میگوید که هیچ مدرکی دال بر اینکه عرار با گروههای افراطی مرتبط باشد یا تهدیدی برای امنیت ملی کانادا باشد وجود ندارد.
- 20 سپتامبر 2006: مجلس نمایندگان کانادا با اکثریت آرا یک عذرخواهی بخاطر بازداشت و شکنجه عرار تصویب کرد. اما یک وزیر دولت محافظه کار کانادا تأکید کرد که این امر از طرف مجلس صورت میگیرد نه دولت.
- 28 سپتامبر 2006: گیلیانو زاکاردلی کمیسیونر پلیس کانادا بعد از یک هفته سکوت خود را در باره ماهر عرار شکست و بخاطر کابوسی که از ارتباط دادن اشتباهی عرار به تروریسم توسط پلیس کانادا بوجود آمده است عذرخواهی کرد.
چندین منتقد بعد از آشکار شدن اشتباه پلیس کانادا که جزئیات آن در گزارش اوکانر آمده است خواستار استعفای زاکاردلی شدند.
- 4 دسامبر 2006: در یک سخنرانی در باشگاه کانادا در اتاوا، کمیسیونر گیلیانو زاکاردلی گفت که او اولین بار در پاییز 2006 متوجه شد که پلیس اطلاعات اشتباه در باره عرار به مأموران امریکایی داده است. او در سپتامبر 2006 به یک کمیته مجلس نمایندگان کانادا گفته بود که مدت کوتاهی بعد از استرداد عرار به سوریه در سال 2002 متوجه اشتباه پلیس در این باره شد.
- 5 دسامبر 2006: کمیسیونر گیلیانو زاکاردلی برای دومین بار در کمیته ایمنی عمومی و امنیت ملی مجلس حاضر شد. او گفت که او بعلت دادن شهادت غیر دقیق در باره موضوع عرار به این کمیته در سپتامبر 2006 مرتکب اشتباه شده است. زاکاردلی گفت که او اولین بار در پاییز 2006 بعد از انتشار نتیجه تحقیق عمومی توسط قاضی اوکانر متوجه دادن اطلاعات اشتباه توسط پلیس کانادا به مأموران امریکایی در باره عرار شد.
زاکاردلی به این کمیته گفت که اشتباه او نباید منجر به استعفای او شود.
- 6 دسامبر 2006: زاکاردلی استعفای خود را به نخست وزیر اسیفن هارپر تقدیم کرد.
- 20 دسامبر 2006: یک مأمور امنیتی امریکا صریحاً اظهار میدارد که امریکا حق خود را در باره چگونگی برخورد با موضوع عرار برای خود محفوظ میدارد.
در پاسخ، استیفن هارپر به روزنامه "سان" گفت: " تا جایی که من میتوانم بگویم این است که ما خیلی ساده یک دولت در امریکا داریم که اشتباه خود را نمی پذیرد".
- 21 دسامبر 2006: کاندولیزا رایس وزیر خارجه امریکا قول داد که مأموران امنیتی امریکا موضوع عرار را بازنگری کنند.
- آخرین خبر: استیفن هارپر نخست وزیر کانادا طی بیانیه ای رسمی از ماهر عرار عذرخواهی کرد و اعلام کرد که مبلغ 5/12 میلیون دلار بعنوان جبران خسارت به وی پرداخت میشود. این مبلغ شامل 10 میلیون دلار برای جبران درد و رنج ناشی از استرداد به سوریه و 2 میلیون دلار برای هزینه های قانونی مربوط به شکایت به دادگاه بود.
